Uptime nedir? %99,9 ne demek ve site kesinti takibi nasıl yapılır

Uptime, bir web sitesinin veya sunucunun belirli bir süre boyunca erişilebilir olduğu zamanın oranıdır ve genellikle yüzdeyle ifade edilir. Örneğin %99,9 uptime, 365 günlük bir yılda toplam yaklaşık 8 saat 46 dakika kesinti anlamına gelir. Sitenin erişilemediği süreye ise downtime (kesinti süresi) denir.

Bu yazıda uptime nedir sorusunu sayılarla açıklıyor, hosting firmalarının vaat ettiği yüzdelerin gerçekte ne anlattığını ve kendi sitenizin kesintilerini nasıl güvenilir biçimde takip edeceğinizi anlatıyoruz.

Uptime nedir, downtime nedir?

Uptime, İngilizcede "çalışır durumda geçen süre" demektir. Hesabı basittir: sitenin açık olduğu süre, toplam süreye bölünür. Bir ayda sitenin toplam 43 dakika erişilemediğini düşünün; 30 günlük bir ay 43.200 dakika olduğundan uptime yaklaşık %99,9 olur.

Downtime ise tersidir: ziyaretçinin siteye ulaşamadığı, hata aldığı ya da sayfanın hiç yüklenmediği süre. Planlı bakımlar, sunucu arızaları, süresi dolan SSL sertifikası veya alan adı (domain) gibi nedenlerle oluşabilir. Ziyaretçi açısından nedenin bir önemi yoktur; site açılmıyorsa kesinti vardır.

%99, %99,9 ve %99,99 kaç dakika kesinti demek?

Yüzdeler birbirine çok yakın görünür, ama aradaki fark saatlerle, hatta günlerle ölçülür. Aşağıdaki tabloda yıl 365 gün (525.600 dakika), ay 30 gün (43.200 dakika) kabul edilmiştir:

Hesap şöyle yapılır: kesinti payı (100 eksi uptime yüzdesi) toplam süreyle çarpılır. %99,9 için bu, yılda 525.600 × 0,001 = 525,6 dakikadır. Tablodan görüleceği gibi %99 kulağa yüksek gelse de ayda yedi saati aşan bir kesintiye izin verir; bir e-ticaret sitesi için bu, kampanya gününe denk gelirse ciddi bir kayıptır.

Hosting SLA'sı ne anlatır, ne anlatmaz?

SLA (Service Level Agreement, hizmet düzeyi sözleşmesi), hosting firmasının belirli bir uptime oranını taahhüt ettiği ve bu oran tutmazsa ne olacağını tanımlayan sözleşmedir. "%99,9 uptime garantisi" gibi ifadeler genellikle bu sözleşmeye dayanır.

SLA'nın anlattıkları:

• Firmanın kendi altyapısı (sunucu, ağ, elektrik) için hedeflediği erişilebilirlik oranı.
• Oran tutmazsa verilecek telafi; bu çoğu zaman bir sonraki faturadan indirim ya da hizmet kredisi olur.
• Ölçümün hangi dönem üzerinden yapıldığı; çoğunlukla aylık.

SLA'nın genellikle anlatmadıkları:

• Sizin sitenizin gerçekten açık olup olmadığı. Sunucu çalışırken bir eklenti hatası yüzünden siteniz 500 hatası verebilir; bu, firmanın SLA'sını bozmaz.
• Planlı bakımlar. Çoğu SLA önceden duyurulan bakım sürelerini hesaba katmaz.
• Alan adı ve SSL kaynaklı kesintiler. Domain süresi dolduğunda ya da sertifika bittiğinde sunucu hâlâ "ayaktadır".
• Kaybettiğiniz satışın karşılığı. Telafi, çoğu zaman ödediğiniz hosting ücretinin küçük bir kısmıyla sınırlıdır.
• Kesintiyi size kimin haber vereceği. SLA telafisi için kesintiyi genellikle sizin tespit edip bildirmeniz gerekir.

Kısacası SLA bir hedef ve telafi belgesidir; site kesinti takibinin yerini tutmaz. Kendi sitenizin uptime oranını bilmek için dışarıdan bağımsız bir ölçüm gerekir.

Dış izleme (uptime monitoring) nasıl çalışır?

Uptime izleme ya da İngilizce adıyla uptime monitoring, sitenizi sunucunun dışındaki bir noktadan düzenli aralıklarla ziyaret edip yanıtı kontrol etmektir. Dışarıdan yapılması önemlidir: sunucunun kendi içinden yapılan kontrol, sunucu tamamen kapandığında hiçbir şey söyleyemez.

Tipik bir yoklama şu adımlardan oluşur:

1. Alan adı DNS üzerinden IP adresine çevrilir.
2. Sunucuya bağlanılır; HTTPS kullanılıyorsa SSL el sıkışması yapılır.
3. Sayfa istenir ve HTTP durum kodu okunur.
4. Belirli bir süre içinde anlamlı bir yanıt gelmezse yoklama başarısız sayılır.

Bu adımlardan herhangi birinde yaşanan sorun ziyaretçinin de yaşayacağı sorundur. Yoklama aralığı ne kadar kısaysa kısa kesintiler de o kadar iyi yakalanır; aralıktan kısa süren bir kesinti ise hiç görülmeyebilir. Elle kontrolün nasıl yapıldığını merak ediyorsanız site çalışıyor mu, nasıl kontrol edilir yazımıza bakabilirsiniz.

Yanlış alarmı önlemek: teyit yoklaması

İnternette anlık aksaklıklar olağandır: bir paket kaybolur, bir yönlendirici birkaç saniye takılır. Her tek başarısız yoklamada alarm veren bir sistem kısa sürede gürültüye dönüşür ve ekip uyarıları görmezden gelmeye başlar. Bu, gerçek bir kesintinin de gözden kaçması demektir.

Çözüm teyit yoklamasıdır: ilk başarısız yoklamadan sonra hemen alarm vermek yerine siteyi yeniden denemek ve ancak ikinci deneme de başarısız olursa uyarı göndermek. Bulut Domain bu yaklaşımı kullanır: siteyi düzenli aralıklarla yoklar, ilk başarısız yoklamadan kısa süre sonra bir kez daha dener, ikisi de başarısızsa "Siteniz açılmıyor" uyarısı gönderir ve site düzelince "Siteniz yeniden açıldı" bildirimiyle kesintinin bittiğini haber verir. Böylece hem gürültü azalır hem de kesintinin başlangıcı ve bitişi kayda geçer.

Site kesinti takibinde neleri izlemeli?

Yalnız "site açık mı" sorusuna bakmak, kesintilerin önemli bir bölümünü geç fark etmenize yol açar. Çünkü bazı kesintiler önceden tarihi belli olan olaylardır. Etkili bir site kesinti takibi şu dört başlığı birlikte izler:

• Sitenin erişilebilirliği: Düzenli aralıklarla dışarıdan yoklama ve teyit edilmiş kesintide uyarı.
• SSL sertifikasının bitiş tarihi: Sertifika dolduğunda tarayıcı ziyaretçiyi durdurur; sertifika süreleri de giderek kısalıyor. Ayrıntılar SSL sertifika süreleri kısalıyor yazısında.
• Alan adının bitiş tarihi: Domain süresi dolarsa site ve e-posta birlikte durur. Yenilemeyi kaçırmamak için domain yenileme hatırlatma rehberimize göz atın.
• DNS kayıtları: Alan adı çözümlenmiyorsa sunucu çalışsa bile site açılmaz.

Bulut Domain bu dördünü tek listede toplar: alan adı ve SSL bitiş tarihlerini otomatik okur ve süre dolmadan kademeli olarak uyarır, DNS kayıtlarını her kontrolde yeniler, siteyi de düzenli aralıklarla yoklar. Uyarılar e-posta ve site içi bildirim kutusuyla gelir (iOS ve Android uygulaması yakında); sunucunuza erişim ya da kurulum gerekmez.

Sık sorulan sorular

Hiç kesintisiz bir site mümkün mü?

Pratikte hayır. Donanım arızası, ağ sorunları ve bakım gibi nedenlerle her sistemde zaman zaman kesinti olur. Bu yüzden SLA'larda %99,9 veya %99,99 gibi hedefler kullanılır.

Hosting firmam %99,9 uptime garanti ediyor, ayrıca izlemeye gerek var mı?

Evet. SLA firmanın altyapısını kapsar; sitenizdeki yazılım hataları, süresi dolan alan adı veya SSL sertifikası gibi kesintileri kapsamaz. Ayrıca telafi için çoğu zaman kesintiyi sizin kanıtlamanız gerekir.

Uptime izleme sitemi yavaşlatır mı?

Hayır. Dış izleme, sitenize düzenli aralıklarla tek bir ziyaretçi gibi istek gönderir; bu yük normal trafiğin yanında yok denecek kadar azdır.

Uptime nedir sorusunun kısa cevabı nedir?

Uptime, sitenizin belirli bir dönemde açık ve erişilebilir kaldığı sürenin yüzdesidir. Yüzde ne kadar yüksekse izin verilen kesinti süresi o kadar kısadır.

Kapanış

Uptime nedir sorusunun yanıtı bir yüzdeden ibaret görünse de asıl önemli olan, kesintiyi müşterinizden önce öğrenmektir. Sitenizi, SSL sertifikanızı ve alan adınızı birlikte izlemeye başlamak için ücretsiz hesap oluşturun.